Kütahya ili türbe ve yatırları etrafında oluşan inanç ve uygulamalar/ Erdal Aday; tez danışmanı Prof.Dr.Ali Torun.

Tez (Dok)--Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı.

Kaynakça ve dizin var.

Toplumlardaki sosyolojik değişimi görmek için yapılması gereken çalışmalardan birisi de inanç merkezleri etrafında yapılan inanç ve uygulamaları gözlemlemektir. En önemli inanç merkezleri olarak kabul ettiğimiz türbe ve yatırların Kütahya ilindeki dağılımı ziyaret sırasında gerçekleştirilen ritüellerin tespiti, ziyaret amaçları, ziyaret zamanları ve menkıbelerin derlenmesi bu çalışmanın özünü oluşturmaktadır. Bu çalışmada, doğal gözlem, anket ve mülâkat neticesinde elde edilen verilerle, türbe ve yatırların ortaya çıkışları, mimari durumları, velilerin tarihi ve menkıbevi şahsiyetleri, ziyaretin ferdi ve toplumsal nedenleri, türbe ve yatırlar ilgili yasaklar, ziyaretin zamanları, ritüeller, adak ve adak çeşitleri, keramet motifleri, ziyaretçi profiliyle ilgili değerlendirmelerde bulunulmuştur. Her türlü dilek ve adaklar için ziyaret edilen bu mekânların cezp edici özelliklerinin yanı sıra kendinden sakındırma ve korkutma özelliği de bulunmaktadır. Bu özellikler, farklı sosyal grupları aynı amaç için bir araya getirmekte, paylaşım merkezleri oluşturmaktadır. Kutsal bir mekân ziyaretinde gösterilen hassasiyet, türbe ve yatır ziyaretlerinde de görülmekte, büyüsel ve törensel işlemler uygulanarak kurbanlar kesilmektedir. Eski Türkler arasında tabiat kuvvetlerine hükmetme telakkisi şamana aitken, Kütahya ili menkıbelerinde tabiat üstünde hâkimiyet kurabilme velilere ve dedelere taşınmıştır. Kütahya yöresi türbe ve yatırlarda yatan şahısların 278 tanesinin ?Dede? olarak isimlendirilmesi ve ziyaret edilmesi ise, atalar kültü ile ilişkilendirilebilir. Hizmetleri, türbedarlar tarafından görülen bu mekânlar, halkın birlik ve beraberliğini sağladığı, dert ve sıkıntılarını paylaştığı, dini ihtiyaçların bir nebze de olsa karşılandığı inanç merkezleridir. Kütahya ili türbe ve yatırları etrafında oluşan inanç ve uygulamaların kökleri eski Türk inançlarına kadar dayanmakta ve bu ritüellerin içerisine dini motiflerin de eklenmesiyle popüler dinin parçaları oluşmaktadır.