İslam kurumları tarihi : el kitabı / yazarlar Mustafa Zeki Terzi, Abdurrahman Acar, Hanefi Palabıyık, Tahsin Özcan, Ünal Kılıç, Adem Tutar, Mustafa Demirci, Mehmet Azimli, Murat Akgündüz, Eyüp Baş, Fatih Yahya Ayaz, Metin Yılmaz, Haşim Şahin, Fatih Erkoçoğlu, Şaban Öz, Yunus Berkli, Abdurrahman Daş, İsmail Pırlanta, Fatih Duman, Korkut Dindi ; editör Prof. Dr. Eyüp Baş.

Includes bibliographical references and index.

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 1. BÖLÜM İSLÂM KURUMLARI TARİHİ’NE GİRİŞ 1. Tanım, İçerik ve Metot 9 2. Kaynaklar 14 3. İslâm Öncesi Yakın Arka Planda Kültür/Medeniyet Birikimi 22 a. Doğu Roma/Bizans Medeniyeti ve Kurumlanna Dair 22 born Sâsânî Medeniyeti ve Kurumlanna Dair 34 c. İslâm Öncesi Araplarda Kurumlara Dair 39 4. İslâm Kuramlarının Özgünlüğü Meselesi 49 2. BÖLÜM BAŞLICA İSLÂM KURUMLARI 1. Hilâfet/Halifelik 55 2. Vezâret/Vezirlik-Sadrazamlık 73 3. Hâciblik 93 4. Divân Teşkilatı ve Osmanlı Divân-ı Hümâyun’u 101 5. Saray, Enderun, Harem 121 6. Valilik 141 7. Ordu Teşkilatı 153 8. Şurta, Hares, Ases / İç Güvenlik 185 9. Berid/Posta Teşkilatı ve Menzilhâne 207 10. Ribat, Kervansaray 219 11. Beytülmâl/Hazine, Vergi, Dâru’d-Darb/Darphâne ve Para 227 12. Mescid-Cami 255 13. Tekke, Zâviye, Dergâh 271 14. Hac Emirliği ve Surre Alayları 289 15. Nakîbü’l-Eşraflık 301 16. Kadılık ve Mahkemeler 315 17. Şeyhülislamlık 331 18. Hisbe Teşkilatı 339 19. Şehremâneti 351 20. Fütüvvet, Ahilik ve Loncalar 365 21. Vakıflar ve Hizmet Alanları 381 22. Dâruşşifâ/Şifâhâne, Bîmâristan/Bîmarhâne 403 23. Dârüleytâm/Yetimhâne, Darülaceze/Güçsüzler Yurdu ve Islahhâneler 413 24. Para Vakıfları 433 25. Suffe ve Küttab 443 26. Beytü’l-Hikme: Antik Kültür Mirasının İslâm Dünyasına Aktarılması. 457 27. Müslümanlarda Kitap Kültürü ve Kütüphaneler 473 28. Medreseler ve Mektepler 491 29. Encümen-i Dâniş ve Dârulfünûn/Üniversite 513 30. Rasathane/Gözlemevi 521 DİZİN 531 YAZAR ÖZGEÇMİŞLERİ 535

urumsallaşma adına değerlerin tespitinde toplumların geçmişten günümüze en önemli referanslarından birisi dinleri olmuştur. Çünkü din toplumların hayatının her alanı ile ilgilenir. İslâm dini de, hayatı bir bütün olarak ihata ettiğine, her hadiseyi izah ve her probleme çözüm önerisi sunduğuna göre, ortaya koyduğu ölçülerin her alanda kurumlar/müesseseler oluşmasına referans teşkil etmesi kaçınılmaz olmuştur. İşte bu noktada kendine özgülük durumu başlamıştır. Her ne kadar insanlığın daha önce çeşitli ihtiyaçlar doğrultusunda sistemleştirdiği, kurumsallaştırdığı konular varsa da, İslâm dininin ortaya koyduğu ölçülerle Müslüman toplum/lar kendi kurumlarını oluşturmuşlardır. Zira bir medeniyetin varlığını devam ettirebilmesi sosyal, siyasî, malî, adlî ve dinî başta olmak üzere her alanda kurumlarını oluşturmasına bağlıdır.

Hz. Peygamber (sas) döneminden itibaren hayatın çeşitli alanlarındaki iş yükünün, İslâm dininin prensipleri esas alınarak sistemleştirilmesi kurumsallaşmayı doğurmuştur. Neticede ortaya çıkan kurumlar, müslüman toplum/lar nezdinde geliştiği ve ihtiyaçlara göre farklılaştığı için, bunların hepsi "İslâm Kurumları Tarihi" içerisinde değerlendirilir olmuştur. "İslâm Kurumları Tarihi", İslâm tarihinin bir bölümüdür, kültür ve medeniyet yönünün önemli bir parçasıdır.