İstanbul bir kervansaray (mı?): göç yazıları/ Sema Erder; derleyen Nesrin Uçarlar; yayına hazırlayan Cem Tüzün.

Includes bibliographical references and index.

Sunuş - Nesrin Uçarlar BİRİNCİ BÖLÜM Yeni Kentliler, Yeni Yoksullar 1 Yeni Kentliler ve Kentin Yeni Yoksulları Göç, Yerleşme ve Kentsel Tabakalaşma İlişkisi Üzerine Son Otuz Yıllık Göçten Kentte Kalabilenler Göç Türleri ve Yeni Kentsel Ortama Eklemlenmede Avantajlı Olanlar Göç ve Devingenlik Yoksulların “Tek” Şansı: Çocuk Yaşta Göç Etmek Yeni Kentsel İlişki Ağına Göre Haneler: “Yükselenler”, “İçe Kapananlar” ve “Yoksullaşanlar” 2 Kökene Dayanan Dayanışma İlişkileri ve Kentte Ortak Yaşama Kentleşmenin Öteki Ucu: Kaybeden Alanlar Kentleşmenin Sorun Alanlarından Biri: “Örgütleşemeyen Kent” Kökene Dayalı İlişkiler: Sadece Dayanışmacı İlişkiler mi? Kökene Dayalı Enformel İlişkilerin Sınırları ve “Dışladıkları” Sonuç ve Öneriler 3 Köysüz “Köylü” Göçü 4 Zorunlu Göç ve Sonrası “Zorunlu Göç” Türkiye’de İç Göç Köysüz “Köylü” Göçü ve Sonrası 5 Kentlerdeki Enformel Örgütlenmeler, “Yeni” Eğilimler ve Kent Yoksulları ya da Eski Hamamdaki Yeni Taslar “Yeni” Eğilimler, “Yeni” Umutlar ve Kent Yaşamı Enformal İlişkiler, Yeni Eğilimler ve Kent Yoksulları 6 “Nerelisin Hemşerim?” “Eski” İstanbul’dan “Yeni” İstanbul’a Dayanışmadan Enformel Örgütlenmeye “Nerelisin Hemşerim?” Hemşehrilik İlişkilerinin Değişen Biçimi ve Mekânı Dayanışmadan Güç İlişkilerine 7 “Yeni” Yoksulluk ve “Yeni” Modeller Farklı Kapitalizmler, Farklı Refah Rejimleri ve Farklı Yoksul Grupları Yoksul Kimdir? Yoksulluk Politikaları Nelerdir? “Yeni” Yoksulluk ve Yeni Çözüm Önerileri 8 Sıradan İnsanların Küreselleşmeye Cevabı: “Düzensiz” Göç 9 “Düzensiz” Göç, Göçmen Korkusu ve Çelişen Tepkiler Türkiye ve Düzensiz Göç Mekik Göçü Kökene ve Cinsiyete Göre İşbölümü ve Çelişen Tepkiler Ek Tablolar 10 Uluslararası Göçte Yeni Eğilimler: Türkiye “Göç Alan” Ülke mi? Türkiye’nin Dış Göç Deneyimi: “Gelenler Muhacir, Gidenler Gurbetçi” Tarihsel Mirasın Mağdurları: “Muhacirler” Artık Tarihsel Bir Göç Kurumu Olan “Muhacirlik” ve Siyasal Göçte Yeni Eğilimler Getto’ların ve Diaspora’nın Mekânı: “Batı” Türkiye’ye Gelen Sığınmacılar: Geçici mi? Kalıcı mı? Eski “Muhacirler”, Yeni “Misafirler” Başları Polisle Dertte Olan Yabancılar: Transit Göçmenler Sözde Turistler: “Mekik” Tacirleri ve Geçici Kaçak İşçiler Sonuç Olarak: Türkiye Göç Alan Ülke mi? İKİNCİ BÖLÜM Gecekondulaşma: Varsıllaşma mı, Yoksullaşma mı? 11 Ticarileşen Gecekondu ve Kent Yöneticileri Gecekondu Kavramı Üzerine Kente Göç Edenlerin Kurumu: Belediyeler Kent Yöneticileri ve Gecekondu Kavramı Başkanların Kökenleri ve Gecekonduyla İlişkileri Başkanlar ve “Gecekondu”, “Gecekondulu” Başkanlar ve “Gecekondu” Sorununu Ele Alış Gecekondu Kavramının Yeniden Sorgulanması ve Yeni Araştırma Gündemi Üzerine 12 Kentsel Gelişme ve Kentsel Hareketler: Gecekondu Hareketi Gecekondu ve Gecekondulu Kavramı Gecekondu Hareketi Kent Hukuku İçi ve Kent Hukuku Dışı Kentsel Alanlar Yerel ve Yerel Üstü İlişkiler Eklemlenme Mücadelesi Olarak Gecekondu Hareketleri Gecekondu Hareketinin Sınırları ve İçe Kapanma İçe Kapanmanın Oluşturabileceği Yeni Gerilimler, “Etkinlikler” Kuşak Çatışması ve İkinci Nesil Gençlik Hareketi Sonuç Olarak 13 Kentleşme ve Eğitim 14 Çalışan Çocuklar: “Çırak mı? İşçi mi?” Geleneksel İş ve Ev Düzeni: “Çırak”lar ve “Ev Kızları” Çocuk İşçiliğini Sürdüren Nedenler Uzun ve Riskli Bir Seçenek: Eğitim Çalışan Çocuklarla İlgili Bir Sınıflandırma Denemesi ve Politika Önerileri Ekmek Parası İçin Çalışan Mutlak Yoksullar Meslek Arayan Çıraklar Yeni Çocuk İşçiler: Kız Çocukları Okulda Başarısız Olan Çocuklar 15 Gecekonduda Yaşayan Kadınlar 16 Kadına Şiddet ya da Ataerkilliğin Zorla Korunması 17 Yoksulluğun Düzenlenmesinden Zenginliğin Düzenlenmesine Kentleşme ve Kentsel Kurumlar 18 Kentsel Arsa ve Konut Üretim Sürecinde “Kırsal Alışkanlıklar ve Kurallar”ın Etkisi Üzerine Kolektif Haklar Sisteminden Bireysel Mülkiyete: Enformel Arsa Piyasasının Oluşumu Üzerine Bazı Gözlemler “Self-Servis” Konut Üretimi: İşçisi ve İşvereni Olmayan Sektör 19 Gecekondudan Kentsel Dönüşüme: Yerel Siyasetin Değişimi ÜÇÜNCÜ BÖLÜM İstanbul Bir Kervansaray (mı?) 20 Yerlisi Yok, Sahibi Çok Vesayet Altında Tutulan Genç İrisi İstanbul Yeni İstanbullular: Taşralı Zenginler İstanbul’a Kentin Merkezinden Bakanlar İstanbul’a Çevreden Bakanlar Yeni Kent Yeni İstanbullu 21 Küresel Düzlemde Yeni Eğilimler ve İstanbul İstanbul’daki Kentsel Grupların Yerleşme Stratejileri ve Küresel Eğilimlere Uyumu Sonuç 22 İstanbul’dan “Küresel” Etkilere “Yerel” Karşılıklar 23 Eski Merkezin “Çevreleşmesi” Demir Perde’nin Kıyısından, Avrupa Kalesi’nin Kıyısına Laleli: Rusya’nın İstanbul’daki Çarşısı Yeni Yoksul Mahalleri 24 Zor Ziyaret: Nataşa mı? Döviz Getiren Bavul mu?: Eski Doğu Bloku Ülkelerinden Gelen Kadınların Emek Piyasasına Girişi Düzensiz Göç ya da İstenmeyen Yabancılar Esnek Sınırların Olanağı “Mekik Göçü”, “İş Seyahati” ya da “Sözde Turizm” Hareketleri Mekik Göçü ve Kadınlar Düzensiz Göç ve Türkiye “Nataşa” mı? Döviz Getiren Bavul mu? Çalışma Yaşamında Yabancı Kadınlar Muhafazakâr Toplumda Seks İşçileri 25 Muhafazakâr Toplumda Kadının Değişen “Görünmezlik” Biçimleri 26 Kentte Değişen Güç İlişkileri ve Kentsel Dönüşüm Gecekondunun Sonu mu? Yeni Zenginler, Yeni İstanbullular ve Yeni Popülizm İstanbul’da Kentsel Dönüşüm: Toplumsal Tepkiler ve Tepkisizlikler Kentin Tarihsel İmgelerini Değiştirmeye Dönük Büyük Projeler Kentsel Dönüşüm Projeleri Eski Kentin Yeniden Keşfi ve El Değiştirme 27 Kentsel Dönüşümün Kentsel Harekete Dönüşümü: Gezi Hareketi DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Merkezi Siyaset - Yerel Siyaset İlişkisi Üzerine 28 İstanbul’un Geleceği ve Yerel Politika Siyasetsiz Yönetim Sivil Toplum Kuruluşları Nereye Kadar? “Sessiz” Kentsel Dönüşüm Kent Planlaması Teknik mi? Politika mı? 29 Dua mı? Faiz mi? Erzak mı? “E” Muhtıra mı? Yoksa Hepsi mi? Yerelleşme Politikaları ve İslâmcı Hareket Sosyal Politika ve Yoksulluk Politikaları 30 Küresel Köyde Mahalle Baskısı 31 Yerel Siyasette Popülizm Popülizm Kavramı Üzerine Türkiye’de Kentleşme ve Popülizm 32 İstanbul’da Yerel Yönetim: Etkinlik mi? Demokratiklik mi? Hiçbiri mi? 33 Referandum Sonrası Bazı Değerlendirmeler ve “Beyaz Türkler” 34 Bütün Şehirler Benim Olsun Her Yerelleşme Federasyona Gidiş mi? Büyük Şehir Modeli Demokratik mi, Etkin mi? Yeni Yasa Yerelleşme mi? 35 Türkiye’de Kentlerdeki Enformel Örgütlenmeler, Popülizm “İyi” Yönetişim Eski Söylem: Demokratik Yerinden Yönetim Yeni Söylem: “İyi Yönetişim” “İyi Yönetişim”; Enformel İlişki Ağları ve Popülizm 36 İsyandan Yolsuzluğa: Devlet-Toplum İlişkileri: “Meşruiyetin” Sorgulanması “Metodoloji Üzerine Bir Konuşma” Bu Kitapta Yayınlanan Makalelerin İlk Yayınlandığı Kitap ve Dergiler Dizin

Prof. Dr. Sema Erder’in 1990-2014 yılları arasında göç, kentleşme, gecekondulaşma gibi konular üzerine yaptığı çalışmaların Dr. Nesrin Uçarlar tarafından derlendiği bu eser, terk edilen ve göç edilen kentlerin sosyolojik dönüşümünü, gecekondulaşmanın fiziksel ve sosyal izdüşümlerini, yerel yönetimleri irdelemektedir. Erder bu eserinin ilk bölümünde farklı göç türlerine bakmakta ve bu göç türleri sonucu oluşan yeni tabakalaşmaları, yeni kent yoksullarını incelemekte; ikinci bölümde gecekondu ve gecekondulunun tarihsel süreç içinde kazandığı yeni anlamları, kent yönetimlerini ve onların gecekondulara bakışını ve politikalarını tartışmaktadır. Devam eden üçüncü bölümde ise, İstanbul’a içeriden ve dışarıdan bakışa ve İstanbul’un göç eğilimlerine tepkisini incelemekte, göç eden farklı grupların yerleşme stratejilerini, yaşam tarzlarını ve dönüşen mekanları değerlendirmektedir. Son bölümdeki yazılarda ise Erder, merkezî hükümet ve yerel yönetim politikalarını ele almaktadır. Kitabın sonunda ise Erder okuyucuyla, çalışmalarını şekillendiren ve akademik bakışını resmeden metodolojik yaklaşımını paylaşmaktadır. İstanbul Bir Kervansaray (mı?), sadece göç üzerine çalışanları değil, farklı disiplinlerdeki akademisyenlerin, hatta herkesin ilgisini çekebilecek bir eser niteliğini taşımaktadır. Sınıfsal, kültürel, siyasal kimlikleri, entelektüel birikimi farklı oldukça, her okuyucu üzerinde farklı izler bırakacaktır. İstanbul’u bir kervansaray gibi, neredeyse yüzyıllardır sayısız yolcuyu ağırlamış bir han gibi düşünmek, okuyucuyu da bu yolculardan biri yapmakta, bu kervansaraydaki kadın yolcuların sürekli daha az görünür olmaya çalışırken, bazı erkek yolcuların hancı rolüne soyunacak kadar cüretkâr olmalarını, hayretle ve yeniden fark etmelerine yol açmaktadır. Dr. Nesrin Uçarlar (Arka kapaktan)