Serbest Cumhuriyet Fırkası ve muhalif Ege : Ege gezisinden Menemen Olayı’na güçlü bir toplumsal seferberliğin sosyopolitik tarihi / Eyüp Öz.

''Hamit Bozaraslan'ın sunuş yazısı ve Ahmet İnsel'in önsözüyle''

Includes bibliographical references (pages 285-290) and index.

TEŞEKKÜR SUNUŞ HAMİT BOZASLAN ÖNSÖZ DEDEM SCF İLÇE OCAK REİSİ İMİŞ! AHMET İNSEL GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM DEKORUN ARKA YÜZÜ: SERBEST FIRKA ÖNCESİ TÜRKİYE Kemalist politikalar ve muhalefet sorunu Reformlar ve toplumsal muhalefet Mutametler saltanatı Kimlik krizi ve intiharlar Göç sorunu Milliyetçi politikalar Kemalist ekonominin oluşumu Dönüm noktası: 1929 dünya ekonomik buhranı İKİNCİ BÖLÜM ENTEGRE MUHALEFET: SERBEST CUMHURİYET FIRKASI Kuruluş serüveni ve perde arkası Serbest Cumhuriyet Fırkası neden kuruldu? Göstermelik mektuplaşmalar Parti programı ve tüzük Meclis grubu ve kısa biyografileri Ali Fethi Okyar Ahmet Ağaoğlu Nuri Conker Diğer milletvekilleri Politik arenada saflaşmalar Örgütlenme istekleri ve faaliyetleri Muhalif gazeteciler Jön Türk mirası ve ''serbest'' sözcüğünün anlamsal füzyonları Halk Fırkası'nda kopuşlar Ekonomik sistemde yol ayrımı ÜÇÜNCÜ BÖLÜM EGE'YE YOLCULUK İzmir gezisi Okyar'ı engelleme çabaları ve hürriyet bayramı coşkusu içindeki karşılama Halk Fırkası'nın alternatif miting çabaları ve şiddet olayları Şiddetin bilançosu ve tutuklamalar Cumhuriyet'in ilk mitingine doğru Sonun başlangıcı mı? Toplumsal destek ve şiddet olaylarının analizi Geleneksel iktidar karşıtlığı Boykot kampanyaları ve politizasyon süreci Ekonomik kriz ve dolaylı etkileri Hayat pahalılığı ve ağır vergiler Başarısız belediyecilik Politik arenanın sürpriz aktörleri: Gençle ve kadınlar Taşra aydını Dini reformlara tepkiler DÖRDÜNCÜ BÖLÜM MEKANSAL, EKONOMİK, SOSYAL VE KÜLTÜREL TABAKALAŞMA Hangi İzmir? Küçük bir kasabanın uluslararası bir liman kentine yolculuğu Kutsal sınırlarla yaşamak Aşağı ve yukarı İzmir Kozmopolit İzmir'in yok oluşu Göçler ve değişen toplumsal yapı 1930 İzmir'in semtleri Alsancak: Eskinin ışıltılı mekanı Kemeraltı: Zenginlik ve yoksulluğun merkezi Güzelyalı: Sefalet ve zenginliğin iç içeliği İkiçeşmelik: Musevi yoksulluğunun merkezi Eşrefpaşa: Sessizlik ve yoksulluğun mekanı Basmahane: Unutulmuş ve yoksul bir semt Yangın bölgesi: Tahta perdelerle gizlenen geçmiş Karşıyaka: Kenarın muhalefeti BEŞİNCİ BÖLÜM EGE TAŞRASINA DOĞRU Gezi durakları ve teşkilatlaşma çabaları Manisa gezisi Aydın gezisi Balıkesir gezisi Ege gezisinin yankıları ALTINCI BÖLÜM İLK ÇOK PARTİLİ SEÇİMLER Türkiye'nin ilk çok partili seçim deneyimi Serbest Fırka İzmir Ocakları ve yerel seçimler İktidarın seçim algısı: ''Şeref meselesi'' Aday seçmen listelerinin ilanı Muhalefetin güçlü sesi Zeynel Besim'i susturmak Milliyetçi söylem ve azınlıklar Yolsuzluk ve baskılar Muhalefetin karşı propaganda yöntemleri Seçimleri kim kazandı? Muhalefetin sonu ve ''ihanet'' YEDİNCİ BÖLÜM YASAK BİR HAFIZAYLA YÜZLEŞMEK Menemen Olayı Mehdiyyet iddiasının tarihsel ve düşünsel boyutu Menemen Mehdisi ve misyonu Mehdiliğin ilanı Şakirtlerin sosyal durumları ve yaşları bakımından değerlendirilmesi Menemen'e ''esrarlı'' yolculuk Kubilay kimdir? İkditarın tepkisi Tutuklama, yargılama ve idamlar Olayın açıklanması Bir birleştirici ve parçalayıcı olarak Menemen Olayı Yorumlar ve komplo teorileri SONUÇ KRONOLOJİ EKLER KAYNAKÇA DİZİN

“Okyar’ın farklı beklentilere hitap edebilmesinin ve partisinin beklenmedik başarısının birçok nedeni vardır. Başta yoksul katmanlar olmak üzere, birbiriyle çelişen toplumsal kesimlere ulaşmasında en büyük etken partisinin ismidir. Zira toplumsal katmanlardan her biri, ‘serbest’ sözcüğünü kendi beklentileri doğrultusunda, sınırsız özgürlükler vaat eden politik bir taahhüt olarak algılamıştır.” Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Muhalif Ege, 1908’de “Hürriyet’in İlanı” sırasında gözlemlenen heyecanı hatırlatan bir kıpırdamaya yol açan SCF’nin Ege’deki faaliyetlerini ele alıyor. Erken Cumhuriyet dönemi muhalefetinin toplumsal tabanına ilişkin bilgi eksikliğini Ege Bölgesi örneğinde dolduruyor. Eyüp Öz, SCF’nin Ege bölgesinde teşkilatlanmasını yerel kaynakları kullanarak etraflı biçimde incelerken, 1920 sonlarında Tek Parti iktidarının ülkenin en “Batılı” bölgesinde nasıl ve neden tıkandığını gösteriyor. Çalışmasında ayrıca, Türkiye’nin “en muasır medeniyet seviyesi”nde olan bölgesinde bile inkılâplara gösterilen tepkiye, 1929 iktisadi bunalımının etkisi ilave olurken, dipten gelen bir toplumsal muhalefet potansiyelinin güçlenişi izleniyor. İşsizliğin, muhacirliğin, Yunan işgalinin izlerinin ve nüfus mübadelesinin bölgede yarattığı karmaşada, dönemin İzmir’inin içinde bulunduğu sefalet, canlı bir şekilde tasvir ediliyor. Ve birçok kesimde Mehdici bir kurtuluş beklentisinin oluşmasına yol açan etmenler, etraflı biçimde inceleniyor. Öz, SCF’nin yorgun bir kenti ve bölgeyi büyük bir tutkuyla harekete geçirmesinin ve birliktelikleri mümkün olmayan kesimleri ortak bir çatı altında bir an toplayabilmesinin nedenlerini aydınlatıyor.