TÜBA jeotermal enerji teknolojileri raporu / editörler Prof. Dr. İbrahim Dinçer, Doç. Dr. Mehmet Akif Ezan.

“Bu rapor, TÜBA-Enerji Çalışma Grubu tarafından Afyon Kocatepe Üniversitesi ev sahipliğinde 19 – 20 Şubat 2020 tarihlerinde Afyonkarahisar’da gerçekleştirilen TÜBA– Jeotermal Enerji Teknolojileri ve Panelinde sunulan bildirilerden derlenerek oluşturulmuştur.”

Includes bibliographical references (pages 112-117.

İÇİNDEKİLER SUNUŞ Prof. Dr. Muzaffer ŞEKER/TÜBA Başkanı ÖNSÖZ Prof. Dr. İbrahim DİNÇER/TÜBA-Enerji Çalışma Grubu Yürütücüsü TEŞEKKÜR ÖZET 1. GİRİŞ 1.1. Küresel Enerji Tüketimine Genel Bakış 1.2. Türkiye’nin Enerji Tüketimine Genel Bakış 2. JEOTERMAL ENERJİ ve KULLANIM ALANLARI 3. ÜLKEMİZDE JEOTERMAL KAYNAKLAR ve KULLANIM ALANLARI 3.1. MTA Genel Müdürlüğü Çalışmaları 3.1.2. MTA Genel Müdürlüğü Jeotermal Kaynak Arama Çalışmaları 3.2. Ülkemizde Jeotermal Kaynak Durumu 3.3. Ülkemizde Jeotermal (Toprak) Kaynaklı Isı Pompaları Üzerine Yapılan Çalışmalar 3.3.1. Terminoloji ve Etkinlik/Verim Tanımları 3.3.2. TKIP’larının Kısa Tarihsel Gelişimi 3.3.3. TKIP’larının Mevcut Durumu 3.3.4. TKIP’larının Piyasada Gelişimini Etkileyen Faktörler ve Teknolojik Gelişim Yönleri 3.3.5. Ülkemizde TKIP Konusunda Yapılabilecek Çalışmalar 3.4. Ülkemizde Jeotermal Kaynaklı Pilot Sağlık Projesi 4. JEOTERMAL ALANINDA ARAŞTIRMA FAALİYETLERİ ve ÇEVRESEL ETKİLER 4.1. İzmir Jeotermal Enerji Isıtma Sisteminde Bina Altı Motorlu Debi Kontrol Sistemi 4.1.1. İzmir Jeotermal Enerji – Mevcut Durum ve Projeksiyon 4.1.2. Bölgesel Isıtma Sistemi Tasarım Unsurları 4.1.3. İzmir Jeotermal Bölge Isıtma Sisteminde Bina Altı Debi Kontrol Sistemi Uygulaması 4.2. Atmosfere Salınan Yoğuşmayan Gazlar (Non−Condensable Gases–NCG) 4.2.1. Jeotermal Akışkanlarda CO2 Çözünürlüğü 4.2.2. Jeotermal Akışkanlarda CO2 ’nin Çözünme Kinetiği 4.2.3. Jeotermal Akışkan İçerisinde CO2 ’nin Basınçlandırılarak Çözülmesi ve Re-enjeksiyonu 4.2.4. CO2 Çözünerek Re-enjekte Edilen Jeotermal Akışkanın Rezervuardaki Davranışının İncelenmesi 4 TÜBA-JEOTERMAL ENERJİ TEKNOLOJİLERİ RAPORU 4.3. Jeofizik Elektrik ve Elektromanyetik Yöntemlerle Jeotermal Aramalar 4.3.1. Alaşehir Alt Grabeni MT verilerinin 2B ve 3B Ters Çözümlemesi 4.4. Jeotermal Enerji Santrallerinde Çevreci ve Verimlilik Artırıcı Teknolojiler 4.4.1. GECO (Geothermal Emission Control) Projesi 4.4.2. GeoSmart Projesi 4.4.3. GEOPRO Projesi 4.4.4. SUCCEED Projesi 4.4.5. Değerlendirme 4.5. Sürdürülebilirlik ve Jeotermal Enerji Kaynaklı Çoklu Üretim Sistemleri 4.6. Jeotermal Akışkanlardan Değerli Metal Kazanımı 4.6.1. Jeotermal Akışkanlarda Değerli Metal Oluşumu ve Kazanımı 4.6.2. Ömer-Gecek (Afyonkarahisar) Bölgesi Jeotermal Sularından Lityum Kazanımı 5. DEĞERLENDİRMELER 5.1. Ülkemizde Enerji Politikaları ve Yasal Durum 5.2. Jeotermal Enerji Sektörünün Gelişimi ve Yaşanan Sorunlar 5.3. Jeotermal Kaynakların Çevresel Etkileri 5.3.1. Su kirliliği 5.3.2. Hava kirliliği 5.3.3. Görsel ve İşitsel Kirlilik 5.3.4. Çökme ve Mikrosismisite 5.3.5. Çevresel Etkileri Gidermeye Yönelik Öneriler ve Yenilikçi Yöntemler 5.4. Jeotermal Sistemlerde Karşılaşılan Sorunlar 5.5. Risk Paylaşım Mekanizması (RPM) 5.5.1. Risk Paylaşım Mekanizması Uygulama Aşamaları 5.5.2. RPM Çevre Sosyal Konular Uygulama Süreci 5.5.3. Yeni Zelanda ve İzlanda Jeotermal Kanun Düzenlemelerinin Değerlendirilmesi 6. SONUÇ ve TAVSİYELER 7. KAYNAKLAR

Ülkelerin sürdürülebilir kalkınma hedefleri sosyal, ekonomik, kültürel, sağlık, çevre ve iklim gibi çok yönlü disiplinleri bir araya getirmektedir. Artan nüfus, teknolojik gelişmeler ve beraberinde yükselen yaşam standartları nedeniyle yıllar içerisinde üstel olarak artan enerji talebine temiz ve sürdürülebilir çözüm arayışları çok yönlü olarak ele alınmaktadır. İnsan kaynaklı küresel ısınma ve iklim değişiminin olumsuz etkileri tüm dünyada hissedilmekte ve ortaya konulan olumsuz öngörülerin önüne geçmek için yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim hızlanmaktadır. Ülkemiz özellikle Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (YEKDEM) sayesinde yakaladığı ivme ile güneş ve rüzgar enerjisinin yanı sıra biyokütle ve jeotermal alanlarında belirgin kapasite artışları elde etmiştir. Yerli kaynak kullanımı ve yerli ekipman üretimini teşvik eden bu düzenlemeler sayesinde ülkemizin enerji bağımsızlığı teminat altına alınmaktadır. Ülkemiz sahip olduğu jeotermal enerji kapasitesi göz önüne alındığında dünyada altıncı, Avrupa’da ise birinci sırada yer almaktadır. Ülkemizin jeolojik yapısı gereği hemen hemen tüm bölgelerinde farklı sıcaklıklarda jeotermal kaynaklar bulunmaktadır. Bu kaynaklar halihazırda elektrik üretimi, konut ısıtması, seracılık ve sağlık turizmi gibi çok yönlü amaçlar için kullanılmaktadır. Ülkemizin sahip olduğu bu doğal kaynağın etkin ve çevre dostu uygulamalar ile bölge halkının da talepleri gözetilerek topyekûn kalkınma hedefiyle değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Bu nedenle, atılacak tüm adımlar ve geleceğe yönelik planlamalar, konuyla ilgili bilim insanları, sektör temsilcileri, ilgili kamu ve özel kurumların temsilcileri ve farklı STK’ların görüşleri alınarak oluşturulmalıdır. Bu amaç doğrultusunda, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) bünyesinde oluşturulan “Enerji Çalışma Grubu” tarafından “Jeotermal Enerji Teknolojileri” başlığı altında bir çalıştay ve panel organize edilerek, konuyla ilgili kamu ve özel sektör temsilcileri ile kademisyenlerden oluşan geniş kapsamlı bir bilgi paylaşım platformu oluşturulmuştur. Bu raporun hazırlanmasında çalıştay kapsamında sunulan bildiriler ve literatürde öne çıkan güncel bilimsel çalışmalar temel alınmıştır. Raporun ilk bölümünde küresel ölçekte ve ülkemiz özelinde enerji üretim/tüketim istatistikleri karşılaştırmalı olarak sunulduktan sonra gelecek projeksiyonları özetlenerek yenilenebilir enerji uygulamaları ve jeotermal enerjinin öne çıkan avantajlarına değinilmiştir. İkinci ve üçüncü bölümlerde jeotermal enerjinin dünyada ve ülkemizde kullanım alanları, bu konuda MTA tarafından yapılan çalışmalar, toprak kaynaklı ısı pompası uygulamaları ve ülkemizde jeotermal enerjinin sağlık turizminde uygulanmasına yönelik pilot çalışmalar detaylı olarak tartışılmıştır. Dördüncü bölümde jeotermal enerji alanında yürütülen araştırma faaliyetlerinden örnekler sunulmuştur. Bu bölümde bölgesel ısıtma sistemlerinde bina altı motorlu debi kontrol sisteminin sağladığı avantajlar, yoğuşmayan gazların çevreye olumsuz etkilerini azaltmaya yönelik uygulamalar, jeotermal kaynak arayışında jeofizik yöntemlerin rolü ve jeotermal destekli çoklu üretim sistemleri hakkında yapılan araştırma sonuçları ve jeotermal akışkandan değerli metal kazanım yöntemleri ve bu konuda ülkemizde yürütülen bir uygulama örneği paylaşılmıştır. Beşinci bölümde ise ülkemizin enerji politikaları ve jeotermal enerji sektörünün gelişimi değerlendirilmiştir. Bu bölümde ayrıca, jeotermal kaynaklı çevre problemleri, bu problemlere çözüm önerileri ve jeotermal yatırımlarda risk paylaşım mekanizması hakkında detaylı tartışmalar sunulmuştur. Son bölümde ise ülkemizde jeotermal enerji kaynaklarının etkin ve sürdürülebilir kullanımına yönelik atılması gereken adımlar, çözüm önerileri ve tavsiyeler kapsamlı bir şekilde değerlendirilerek görüş ve öneriler sunulmuştur [summary]