Bir onbaşının doğu cephesi günlüğü, 1914-1915 / Ali Rıza Eti ; yayına hazırlayan Gönül Eti

Includes index.

İçindekiler SUNUŞ vii HARB-İ UMÛMİDE HATIRÂT-I ASKERİYEM BÖLÜM I EĞİN’DEN İTİBAREN HATIRÂT-I ASKERİYEM Seferberlik ilanı 5 Yine gurbet ile düştü yolumuz 6 Büyük bir görkemle Erzincan’dayız 10 Hareket emri 13 ERZURUM YOLUNDA Mamahatun, Kükürtlü 18 Askerin feryadı 20 Kükürtlü kaplıcalarından Erzurum kapılarına 22 Düşmanla çarpışmak nasip olmayacak mı? 25 Erzurum 28 Seferde bayram , 29 BÖLÜM II HAREKÂT HAZIRLIKLARI Gece gelen emir 35 Artık harp bütün şiddetiyle başladı 37 Ateş hattında 38 Sıhhiyeye işbaşı 39 Kızılören Köyü’ndeki perişanlık 42 Ölüm hazır, çıkmasak esir gidilecek 46 Süngü harbi 49 Bir bardak çay, bir kaşık pilav 49 Hatıramı cemaat içinde okuyabilecek miyim? 52 Bayburt Fırkası’nın kahraman erleri 55 Araş Nehri civarında, harpte bayram tebriği 58 Yirmi günlük açlığın acısı çıkar mı? 60 Aman ya Rabbi, Balkan Harbi’ne mi giriyoruz? 64 Keyfimiz Erzurum valisinden iyi 67 Bitlenme bir yandan 73 Kimbilir hangi ailenin gelecek umuduydu 77 Enver Paşa’nın fırka merkezini ziyareti 79 BÖLÜM III BASKIN HAZIRLIKLARI Askeriz gideriz Ruslara karşı Vurulursam ağlama sen nazlı yâr 85 Hamidiyeler zabit filan tanımıyorlar 87 Rusların Kepenek’teki karargâhına baskın 91 Yaşa ey mukaddes ellerim yaşa! 95 Günlük emirler dehşete düşürüyor 98 Harp anbean şiddetleniyor 99 On bir asker donarak ölüyor 107 Asker topluca firar ediyor 109 Ermenilerin Aziz Gönüllü Alayları 110 Hepsinin yerine ağlıyorum 113 BÖLÜM IV RUS SINIRINDAN GİRİŞ Hayır, kaçmıyorum 121 Cesetler arasından Erzurum’a dönüş 123 Güzel sıcak bir oda 126 Artık hastanede görevliyim 129 Firarda mıyım? 134 Rüşvet, durumumuzun yanında çok insaflı 137 Eğin’e dönecek miyim ? 141 Ölürsem cenazemi Eğin’e 145 Ekler 147 Dizin 153

Harb-i Umûmide Hatırât-ı Askeriyem 15 Kânunuevvel Pazartesi. Erkenden çadırın kapısındaki yalvarma ağlama sesleri arasında dışarı çıktım. On bir asker can çekişiyor. Ah bu soğuk, uğursuz soğuk. Elimizden bir şey gelmiyor. Hepsi de hemşeri. Doktor da çıktı, baktı baktı da başını yumruklamaya başladı. Ağlıyor, Ne yapayım oğlum ben de sizin gibiyim. Bu halleri düşünmeyip de bu işe teşebbüs edenler kahrolsun diyor. Zavallılara hiçbir yardım edilemiyor. Çünkü malzeme eksik. Birer birer ölüyorlar. Bu manzaranın asabımda yaptığı tesirleri tarif edemem. Düşündüm ve kararımı verdim. Bugün ve yarın olacak olan harbe katılacağım. Belki arzu ettiğim ölüme kavuşacağım. Belki de hatıram burada bitecek, kim bilir dağlar başında binbir güçlükle yazdığım hatıracığımı kim alacak, ihtimal çürüyecek. Yok, yok inşaallah bir ele geçer de okunur. Ve benim gibi bedbaht bir askere acırlar. Sevgilisinden uzak âşıklar gibi boyunları burulmuş Kafkas doruklarının eteklerinde, esaret zincirleri altında inleyen kardeşlerimi görmeden öleceğim. Ali Rıza Eti (1887-1950) Erzincan'ın Kemaliye ilçesinde doğdu. Eğin'in tanınmış ailelerinden Hacı Ahigillerdendir. Babası 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşına (93 Harbi) binbaşı olarak katıldı. Ali Rıza Efendi rüştiyede okudu. Birinci Dünya Savaşı başladığı sırada Eğin'de ticaretle uğraşıyordu. Sarıkamış Harekâtına seferberlik emriyle katılarak, ağabeyinin orduda sıhhiye müfettişi olması nedeniyle 102. Alayın İkinci Taburunun, Sıhhiye Bölüğünde onbaşı olarak görev yaptı. 3 Ağustos 1914 - 18 Şubat 1915 tarihleri arasında tuttuğu günlüğü, Eğin'den, Doğu Cephesinin Erzurum kesimine uzanan yürüyüşüyle, kimi zaman Rus sınırının öte yanına dek uzanan cephe savaşlarına dair ilk elden tanıklıklar sunar. Hatıraları cephe gerisindeki gündelik olaylar bakımından da zengin ayrıntılarla örülüdür. Sarıkamıştan döndükten sonra İkinci memurluğu yapan Ali Rıza Eti, 1939 yılında İstanbul'a tayin edildi. Vefatına kadar İstanbul'da yaşamını sürdürdü.