Belgelerle Selçuklulardan Osmanlılara Türklerde inovasyon : buluş ve arayışlar / hazırlayanlar Ahmet Ergün, Mehmet Akif Terzi ; proje başkanı Hüseyin Karslıoğlu ; proje ekibi Erhan Küçüksüleymanoğlu, Yulia Stadnik Çimen ; tasarım Muhammed Nur Anbarlı.

Includes bibliographical references and index.

İÇİNDEKİLER 10 Sunuş HÜSEYİN KARSLIOĞLU 12 Takdim PROF.DR. ARZU TERZİ 15 Giriş 31 1299 Altı asırlık çınarın kökleri 39 1400 Darüşşifa: Dünyaya Türklerin tanıttığı sağlık sistemi 53 1453 Osmanlının askerî üstünlüğü: Silah teknolojisi, lojistik, taktik baharda denize büyük bir donanma çıkarılması # Safevî hükümdarı Şah İsmail’in, Yavuz Sultan Selim’inArasNehri’ndeki batık topunu örnek alarak top imal ettirmesi/Mısır Sultanının Şah İsmail’e, Yavuz’a itaat etmesi karşılığında memleketini geri almak için Yavuz nezdinde aracılıkta bulunma teklifiyle elçi göndermesi 79 1459 Akşemsettin’in mikrop, salgın ve bulaşıya getirdiği farklı yorum 83 1488 Müzikle tedavi: Osmanlı tıbbının zirvesi 91 1493 Batıya örnek bir örgün eğitim sistemi: Medreseler 103 1502 DaVinci’den Holzmann’a İstanbul Boğazı’naköprüleryapmahayali # Leonardo da Vınci’nin II. Bayezid’a sunduğuyeldeğirmeni, dönme dolap ve köprü projeleri 111 1513 Piri Reis’in‘yappamondo’su: 19 29 yılında bulunuşundan bu yana tartışma ve çeşitli teorilerin kaynağı olan 1513 tarihli dünya haritası #PiriReis’in ıgıg tarihli haritasına düştüğü notlardan beşincisi 127 1513 Paravakıflan: Osmanlının kredi sistemine bulduğu çözüm # Kanuni Sultan Süleyman’ın para vakıflarını serbest bırakanfermanı # Ahaliyeyüksekfaizle para veren tefecilerin engellenmesi #Tefecilerinyüzde ondan fazla faiz ile borç vermesinin engellenmesi # Vakıf parasından aldıkları borcu ödemeyenler 139 1563 Don Volga nehirleri arasında kanal açma girişimi: Sokullu Mehmet Paşa’nm hayali # Astrahan’ınfeth olunabilmesi için neler gerektiğine dair Tatar Hanının düşüncelerinin sorulması 149 1567 DünyaTürkler sayesinde kahve ile tanışıyor: 1500’ler, Osmanlıyı kanştıran kahvenin yüzyılı Kahvehanelerin kapatılması,y eni kahvehane açılmasına izin verilmemesi 159 Sokullu Mehmet Paşa’nm Süveyş’e bir kanal açma düşüncesi 167 1575 Takiyüddin ve rasathanesi: Dar görüşlülüğe kurban edilen 16. yü^ıl biliminin zirvesi # Astronomi ve geometri kitaplarının Takij/yüddin ’e verilmesi # Rasat cetvelleri ve aletleri için Mısır taraflarından ağaç getirtilmesi Rasathane için kerpiçtenyeni odalar inça edilmesi 179 1559 Türklerin dünyaya hediyesi: Bahçe, şiir ve süslemelerin gözdesi lâle # Kefe ’den üçyüz bin lâle soğanı gönderilmesi 187 1591 Marmara ile Karadeniz arasında kanal açma düşüncesi: Heryüzyıl gündeme gelen fakat bir türlü açılamayan suyolu #SakayaNehri’nin Ayan Gölü’ne, oradan da İzmitBoğazı’na akıtılması # Sakaya Nehri’nin Sapanca Gölü’ne ve Sapanca Gölü’nün İzmit’teki denize akıtılması 197 1633 Kanatla uçmaktan roketle havalanmaya: Uçmaya meraklı Türkler 203 1717 Çiçek aşısı: Batıya Osmanlı Türklerinin tanıttığı bir tedavi yöntemi # Çiçek hastalığına karşı aşı çalışmaları 211 1720 Dünyanın ilk denizaltısı: Tersane miman İbrahim Efendi’nin timsahı 215 1727 Matbaa: Osmanlıya bir türlü gelmek bilmeyen teknoloji #İbrahimMüteferrika’nın Vankulu Lügati’nin örnek olarak basılan birkaçscyfasını sadrazama sunması 223 1789 Lokum: 18. yüzyılda OsmanlIlardan dünyaya yendiğinde boğazı incitmeyen bir ağız tadı hediyesi # Sadece saray helvahanesindeyapılagelen lokumun imalinin serbest bırakılması 233 1808 Sened-i ittifak: Devlet ile yerel güçler arasında imzalanan antlaşma, Padişahın yetkilerine sınır getirme girişimi # Osmanlı Devletininyıkılma tehlikesinden kurtarılması için idareciler ile taşradaki memleketlerin hanedanları arasındayapılan ittifak antlaşması (Sened-i ittifak) 243 1826 Nizam-ı Cedit: Yeniçeri Ocağı düzeni bozulunca yeni bir orduya ihtiyaç doğuyor # Kuruluş amacından sapan Yeniçeri Ocağı ’nın kaldınlıpyerine Asâkir^iMansûre-iMuhammediye adıyla eğitimliyeni bir askeri teşkilat kurulması 253 1830 İlk vapur inşası: Yelkenli gemilerden buharlı gemilere geçiş # Amerikalı harp gemisi inşa uzmanı mimar Ekford’un Osmanlı Devleti için harp gemisi inşa etme konusundaki düşünce ve değerlendirmeleri # Osmanlı sahillerine ve İstanbul halicinegelenyabancı vapurlara karşı işletmeye sokulacak vapurların hazır satınalmayoluyla değil montaj inşayolıyla tedariki #Peyk-iŞevketTıcaretVapurununtstanbul-lzmir hattında işletmeye konulması ve tâbi olacağı esaslar 265 1839 Tanzimat: Osmanhlann değişim yüzyılında geleceğin temelleri 271 1840 İlk kağıt paramız: Kaime # Nakityerine tedavül edecek kağıt para çıkarılması 277 İstanbul’da ilk tiyatro: OsmanlIlarda tiyatronun serüveni # Fransızların Odeon Tiyatrosu ’nda sanat icra etmeleri #lstanbul merkezinde bir tiyatro inşasına izin verilmesi isteği # İstanbul’daki Fransız tiyatroculara Beyoğlu ’ndaki Odeon Tiyatrosu ’nda çeşitli tiyatro oyunları icra etmeleri için izin verilmesi 283 1846 Hazîne-i Evrak: Çağdaş arşive ilk adım # Osmanlı devlet belgelerinin muhafazası için bir arşiv binası inşa ettirilmesi 289 1847 Telgraf: Telgrafın mucidi Mors’un, Sultan Abdülmecid’i icadının değerini takdir eden ilk Avrupalı devlet adamı olarak nitelendirmesi # Saraydayapılacak telgrafin tanıtım sunumuna devlet erkanının katılması 293 1848 “Hezar-Malumat” Ahmet Ağa’nın gerçekleştiremediği Kızılırmak nehri taşımacılık projesi 299 1855 Demiıyollan: 19. yüzyılda Osmanlı topraklan için yeni bir ulaştırma aracı # İzmir demiryolu mukavelesi # Osmanlı ’da ilk defa demiryoluyapılması için sunulan bir teklifin değerlendirilmesi 313 1856 Islahat Fermanı: Osmanlı vatandaşı müslümanlarla gayrimüslimler artık eşit haklara sahipler 317 1858 Havagazı ve aydınlatma: İstanbul ışık ile tanışıyor # İstanbul’un gaz ile aydınlatılması için kurulacak şirketin mukavelenamesi taslağı #Su gazının hava gazına dönüştürülmesi prensibi ile çalışan lamba 327 1870 Günümüz feribotlanmn atası: Şirket-i Hayriye müdürü Hüseyin Haki Bey’in tasanmı arabalı vapurlar 333 1873 GalataTüneli: Dünyanın ikinci metrosu # İnşa edilmekte olan Galata Tüneli için Beyoğlu ’ndaki arazinin istimlaki 339 1876 Kanun-i Esasi: ilk anayasamız # Sultan n.Abdülhamid’in Anayasayı kabul ve tasdik etmesi 345 1886 Kuduz aşısını bulan Pastör’ü dünyada ilk defa nişan ile taltif eden ve nakdi yardım gönderen devlet adamı II. Abdülhamid # Kuduz aşısı için Paris ’te Pastör’le görüşen heyetin padişahın nişan ve bağışını da verdiği 355 1888 Elektrik: Osmanlıya biraz geç gelen aydınlanma # Sarayın elektrik ile aydınlatılması # Elektriğin tehlikeleri 363 1896 Sinema: Osmanlıya en çabuk gelen batı icadı # Sinematograf adı verilen alet için gerekli lambaya izin verilmesi 369 1904 Otomobil: Osmanlı topraklanna getirilen ilk otomobil gümrükten iade ediliyor # İthal edilmek istenilen otomobilin gümrükten geçişine müsaade edilmemesi # Askerî harekat sırasında denenmek için Avrupa’dan bir adet otomobil satın alınması 375 1907 Varda köprüsü: Zarafet ve ihtişamıyla Osmanlı döneminin son mühendislik harikası # Bağdat demiryolları ihalesini onaylayan ferman 387 1904 19. yüzyılın ikinci yansından itibaren Osmanlı Devletine sunulmuş buluşlar 427 Kaynakça 435 indeks