Türkiye'de yetişen endemik Sideritis L. türlerinin (Sideritis Pisidica Boiss. Et Heldr. Apud Bentham, S.Phryia Bornm.,S.Brevibracteata P.H.Davis) fitokimyasal analizleri / Züleyha Özer Sağır; tez danışmanı Prof.Dr.Turgut Kılıç.

Tez (Dok)--Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Anabilim Dalı.

Kaynakça var.

Bu çalışmada Türkiye’ de yetişen türler arasında en yüksek endemizm oranına sahip olan Sideritis türlerinden, Türkiye’ ye endemik olan Sideritis phrygia Bornm., S. pisidica Boiss. Et Heldr., S. brevibracteata P.H. Davis bitkileri fitokimyasal olarak incelenmiştir. Öncelikle bitkilerden elde edilen uçucu yağlar GCMS ile analiz edilmiş ve sırasıyla 42, 31 ve 26 bileşenin yapısı aydınlatılmıştır. Uçucu yağ ana bileşenleri S. phrygia; limonen (%10.6), S. pisidica ve S. brevibracteata; karyofilen (%31.8, % 43.3) olarak belirlenmiştir. Bitkilerin toprak üstü kısımlarından hazırlanan hekzan, aseton ve metanol ekstreleri terpen bileşikleri bakımından incelenmiştir. S. phrygia Bornm. bitkisinden bilinen 7 terpen bileşiği izole edilmiş ve yapıları, Siderol (1) Sideroxol (2), Oleanolik asit (3), Sideridiol (4), Linearol (5), 7-epicandicandiol (6) ve Athanolone (7) olarak belirlenmiştir. Çalışılan ikinci tür olan Sideritis pisidica Boiss. Et Heldr. Bitkisinden bilinen 4 terpen bileşiği izole edilmiş olup yapıları Siderol (1), Sideridiol (4), Linearol (5) ve Eubol (8) olarak belirlenirken, çalışılan üçüncü tür olan Sideritis brevibracteata P.H. Davis bitkisinden bilinen 5 terpen bileşiği izole edilmiş ve yapıları, Siderol (1), Sideridiol (4), Linearol (5), Athanolone (7) ve Eubotriol (9) olarak belirlenmiştir. Çalışılan üç bitkiden toplamda 9 terpen bileşiği izole edilmiş olup yapıları IR, NMR ( 1H-NMR, 13C-NMR ) ve Kütle spektroskopisi ile aydınlatılmıştır. Bitkilerden hazırlanan hekzan, aseton ve metanol ekstrelerinin LC-MS/MS ile sekonder metabolitleri tanımlanmıştır. Aynı zamanda ekstrelerin antioksidan aktiviteleri, DPPH Serbest Radikal Giderim Aktivitesi, Lipid Peroksidasyonu İnhibisyonu (β-Karoten-Linoleik Asit Yöntemi) ve CUPRAC (Cu (II) İyonu İndirgeyiciantioksidan kapasite) yöntemleri ile belirlenmiş ve Antikolinesteraz Aktivite Tayini Ellman Yöntemi kullanılarak Asetilkolinesteraz (AChE) ve Bütirilkolinesteraz (BChE) enzimlerine karşı yapılmıştır.