Demokrat Parti döneminde Aleviler ve Bektaşiler'in siyasi ve sosyo-kültürel faaliyetleri (1950-1960) / İsa Tolga Çıplak; tez danışmanı Prof.Dr.Zeki Çevik.

Tez (Yük)--Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı.

Kaynakça var.

12. yüzyıldan beri Anadolu coğrafyasında bulunan aynı zamanda Anadolu’nun ve Balkanlar’ın Türkleşmesinde faydası olan Alevilerin ve Bektaşilerin, göçebe ve Türkmen kültürünü yansıttığı için Osmanlı Devleti’nin merkezileşmesine ters düşen yaşantısı sebebiyle zaman zaman isyan etmiştir. Zaman içinde devlet ile uyumlu hale gelen Bektaşi tarikatı 1826’da Yeniçeri ordusunun kaldırılması sırasında, Yeniçeriler ile ilgisinden dolayı kaldırılıp, faaliyetleri yasaklanmıştır. 20. Yüzyıla kadar, Heterodoks (non-conformist) topluluklardan Bektaşiler şehir merkezinde yaşayan kesimi kültürlü kesimi oluştururken, Aleviler ise kırsalda devlet otoritesinin zayıf olduğu yerlerde yaşamıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda önemli roller üstlenen Alevi ve Bektaşi toplumu, Cumhuriyetin laiklik ilkesine bağlı kalarak, Cumhuriyet devimlerini desteklemiştir. Alevilerin ve Bektaşilerin ibadethaneleri ve faaliyetleri 1925 yılında Tekkeler ve Zaviyeler kanunu gereğince yasaklanmıştır. Bundan sonraki süreçte gizli de olsa ibadetlerini yapmaya çalışmışlardır. Demokrat Parti döneminde ise, Alevilik ve Bektaşilik konusu aslında geçmişten günümüze kadar gelerek devam eden Heterodoks İslam topluluklarının kültürel kimlik meselesinin içinde olup, Türkiye Cumhuriyeti’nin de çözülememiş ve çözüme kavuşturma çabaları devam eden sosyo-kültürel ve siyasal bir meseleden bir kesittir. Tezin konularını içeren bu dönem de Türkiye’de çok partili siyasal hayata geçiş sürecinin tamamlanmıştır, devleti kuran Cumhuriyet Halk Partisi’nin 14 Mayıs 1950’de seçimi Demokrat Parti’ye kaybedip CHP muhalefet, DP ise iktidar partisi olmuştur. DP’nin iktidar yılları dinin siyasette aktif bir şekilde kullanıldığı ve ilk defa TBMM’de yoğun olarak iki parti arasında “Laiklik” tartışmalarının yaşandığı süreçtir. Bu bakımdan değerlendirdiğinde, Türkiye Cumhuriyeti’nde Aleviliğin ve Bektaşiliğin tarihi süreç içindeki konumunun belirlenmesinde dönüm noktasıdır. Demokrat Parti döneminde yazılan Alevilik ve Bektaşilik ile ilgili eserlerden, dönemin gazete haberlerinden, devletin arşiv belgelerinden ve o döneme tanık olan önemli şahsiyetlerin anılarından yararlanıldı. Bu sayede Hacı Bektaş Veli dergâhının müze olarak açılması ve Demokrat Parti’yi kuran Adnan Menderes, Celal Bayar, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan’ın Alevi ve Bektaşi toplumuna yabancı olmadığı anlatılmıştır. Aynı şekilde Alevilerin ve Bektaşilerin ibadet ve kültür faaliyetlerini gizli şekilde yaptıkları için karşılaştıkları sorunlar anlatılmıştır.