Biyo-tıp etiği ve hukuk / Sevtap Metin.

Includes bibliographical references (pages [479]-499)

GİRİŞ 13 Temel Kavramlar: Biyo-Etik, Biyo-Tıp Etiği 15 I. Biyo-Tıp Etiğine Duyulan Gereksinim 16 II. Biyo-Tıp Etiği ve Tıbbi Deontoloji İlişkisi 17 III. Biyo-Tıp Etiğinin Tarihi Gelişimi 19 I. BÖLÜM 31 BİYO-TIP ETİĞİNİN SOSYO KÜLTÜREL ve AHLAKİ KÖKENLERİ 31 Biyo-Tıp Etiği ve Din 33 İslam Dinine Göre Hayatın Başlangıcı 33 Semavi Dinler ve Kürtaj 34 Yeni Üreme Teknolojilerine Kutsal Metinlerin Bakışı 37 Organ Nakli ve Ölüm Kriteri 39 Ötenazi 42 Kök Hücre ve Tedavi Amaçlı Kullanımı 43 Genetik Müdahale ve İnsan Kopyalama 44 Biyo-Tıp Etiğinde Ana Akım Teoriler 57 Yararcı/Utiliteryan Etik Anlayış 57 Kant’in Etik Anlayışı ve Biyo-Tıp Etiği Alanında Yansıması 61 Komüniteryanizm/Cemaatçilik 68 Erdem Etiği 72 Bakım Etiği 75 Biyo-Tıp Teknolojilerine Eleştirel Bakışlar / Karşı Cevaplar 83 Modern Tıp Bir Aldatmaca mı? 83 Bilimin İdeolojiye Dönüşme Kaygısı 85 Biyoteknoloji Eli İle İnsan Doğasının Dönüştürülmesi 87 Biyoteknolojilerin Doğanın Dengesine Olumsuz Etkileri 93 Kültürel Farklılıkların Biyo-Etikte Yansımaları 99 Biyo-Tıp Etiğinin Dört Temel İlkesi: İlkecilik (Principalism) 103 Özerkliğe Saygı İlkesi 105 Yararlılık ilkesi 115 Zarar vermeme ilkesi 116 Adalet ilkesi 116 İlkeciliğe Yönelik Eleştiriler 117 II. BÖLÜM: 123 BİYO-TIP ETİĞİNDE TEMEL KONULAR 123 Kişi Kimdir? Kişilik Nedir? 125 Kişiliğin Elde Edilme Anını Açıklamaya Yönelik Ölçütler 126 Embriyo Üzerinde Deneyler 128 Embriyo Dondurulmasından Doğan Hukuki İhtilaflar 130 Kürtaj 137 Kişiliğin Oluşum Anı ile İlgili Potansiyellik Görüşünün Kürtaj Tartışmalarına Yansımaları 137 Cenin ve Kadının Haklarının Çatışması 141 Mülkiyet Modeli Üzerinden Kürtajın Doğrulanması 145 İsteyerek Düşük Tartışmalarında Sonuçsalcı Yaklaşım 147 Kürtaja Ahlaken İzin Verilebilir Koşullar 148 Taşıyıcı Annelik 159 Taşıyıcı Annelik Nedir? 159 Taşıyıcı Annelik Hakkında Etik Tartışmalar 161 Klonlama 171 Klonlama Yöntemleri 172 Klonlamanın Vaat Ettikleri 173 Klonlamaya Yönelik İtirazlar 175 Genel Değerlendirme 181 Gen Analizleri ve Genetik Müdahaleler 187 Gen Analizlerinin Yararları ve Sakıncaları 187 Cinsiyet Taraması ve Seçici Kürtaj 189 Genetik Müdahale Türleri 198 Genetik Mühendislik Amacına Ulaşamaz İtirazı 203 Genetik Testler Ayrımcılığa Kapı Açar 204 Gen Teknolojilerinin Yarattığı Öjenik Tehdit 205 Genetik Testler Yasaklanmalı mı? 207 Patentlenen Yaşam 219 Patentin Amaçları ve Niteliği 222 Patent Hakkının Felsefi Temellendirilmesi 223 Gen Patentleri Aleyhindeki Tezler 224 Gen Patentleri Lehindeki Tezler 228 Konuya ilişkin değerlendirici düşünceler 229 Ölüm Anının Belirlenmesi: Beyin Ölümü 235 Beyin Ölümüne Muhalefet ve Gerekçeleri 238 Organ Nakli 247 Organ Nakillerine Karşı Kültürel Tutum ve Dirençler 248 Organ Havuzunu Arttırmaya Yönelik Çözüm Önerileri 251 Organ Nakillerinde Geleceğe Dönük Hedeflenen Gelişmeler 265 Ötenazi 273 Ölme Hakkı: Hayatın Değerini Kim Belirler? 274 Yaşam Hakkının Uzantısı: Ölme Hakkı 277 Ötenazi Türleri 280 Ötenaziye Muhalif Tezler 288 Tıp Profesyonelleri ve Kamuoyunun Ötenaziye Bakışı 289 Genel Değerlendirme 291 Ölüm, Kaçınılmaz Son Olmaktan Çıkacak mı? 301 Hibernasyon: Kış Uykusu 303 Hibernasyon un Tanımı ve Gelişimi 303 Hibernasyon ve Geleceğin Tıp Etiği Tartışmalarındaki Yeri 304 III. BÖLÜM 309 BİYO-TIP ETİĞİNİN ADALET VE HUKUK BOYUTU 309 Tıbbi Kaynakların Dağıtımında Hak ve Adalet 311 Sağlık Hakkı Tartışmaları 311 Tıbbi Kaynakların Makro ve Mikro Dağıtımında Adalet Sorunu 312 Sağlık Kaynaklarının Dağıtımında Adalet Modellemeleri 313 Küresel Bir Yeniden Dağıtım Modeli Önerisi 332 Etik Kurullar 341 Etik Kurulların İşlevi 341 İnsan Üzerinde Tıbbi Deneylerin Tarihçesi 341 Etik Kurulların Tarihsel Gelişimi 342 Türkiye’de Etik Kurulların Tarihi Gelişimi 345 Genel Olarak Etik Kurulların Kuruluş Yapısı 346 Türk Hukuk Düzenine Göre Etik Kurulların Yapısı ve Görevleri 347 Etik Kurul Kararlarına Karşı Kanun Yolu 349 Tıbbi Etik Kurullar Neden Sadece Doktorlardan Oluşmamalıdır? 351 Biyo-teknolojinin Hukuken Düzenlenmesi Zorunluluğu 357 Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi 359 İnsan Hakları ve Biyo-tıp Sözleşmesinin Niteliği ve Yapılış Süreci 359 Türkiye Açısından Durum 360 Sözleşmenin Özellikleri 361 Sözleşmenin İçeriği 364 Sözleşmenin Değerlendirilmesi 375 Avrupa İnsan Hakları ve Biyo-tıp Sözleşmesinin İnsan Klonlanmasının Yasaklanmasına Dair Ek Protokolü 378 Ötenazinin Hukuki Görünümü 385 Ötenazinin Suç Teşkil Edip Etmediği Meselesi 385 Türk Hukukunda Ötenazi 386 Konuyla İlgili Değerlendirme 388 Gen Patentlerinin Hukuki Esasları 393 Gen Patentleri Verilmesinin Hukuki Koşulları 393 Gen Patentlerinin Kapsamı 398 İnsan Üzerinde Deney Suçu 405 İnsan Üzerinde Deneyin Koşulları 406 İnsan Üzerinde Denemenin Koşulları 409 Türk Hukuku’nda Yardımcı Üreme Teknikleri ve Embriyo Hakkında Yasal Düzenleneme 415 Üremeye Yardımcı Yapay Döllenme Teknikleri Hakkında Yasal Düzenleneme 415 Türk Hukukunda Embriyo Hakkındaki Düzenlemeler 418 Yardımcı Üreme Tekniklerinin Yol Açtığı Soybağı Problemleri ve Çözümleri 420 Taşıyıcı Annelik ve Bazı Hukuki Açmazlar 429 Taşıyıcı Anneliğin Türkiye’deki Hukuki Görünümü 431 Taşıyıcı Annelikte Soybağı Problemleri 432 Rahim Tahliyesi ve Hukuki Değerlendirmesi 439 Türk Ceza Kanununda Konuyla İlgili Düzenlenen Suçlar 442 Çoğul Gebeliklerin Kısmi Sonlandırılması ve Ceza Hukukundaki Yeri 448 Türk Hukukunda Organ Naklinin Ele Alınışı 455 Canlıdan Organ Nakli 455 Ölü Vericiden Organ Alımı 458 Türk Ceza Kanununda Organ Nakline İlişkin Suç Düzenlemeleri 460 Biyo-Tıp Hukuku ve İnsan Onuru 471 KAYNAKÇA 479

Biyo-tıp etiği, muhtaç olanlara gerektiği şekilde yardım etme biçimindeki genel ahlaki yükümün, doktorun faaliyetinde somutlaştırılması olarak görülür. Bu durumda yardıma gereksinim duyanlar hastalardır ve onlara yapılması gereken yardım esas olarak tıbbidir. Yine de hekimlik etkinliği sadece teknik gerekleri yerine getirmekle yetinemez; öyle ki eğer ahlak boyutu eksikse hekim tıbbı uygulayan bir teknisyen olmaktan öteye geçemeyecektir. Ancak bunun da ötesinde, içinde yaşadığımız 21. yüzyıla dair nitelendirmelerden biri de biyoteknoloji yüzyılı olacağı öngörüsüdür. Bir kısmı şu an için pratiğe geçirilemese de tasavvur ötesi olmayan birçok biyoteknolojik atılım ve bunun insan hayatı ve sağlığına etkisi, görmezden gelinemeyecek aşamaya gelmiştir. İşte bu dönemde tıbbi işlemlerin sadece ahlaki tarafına vakıf olmanın da ötesine geçilerek felsefi bir tartışma ve yaklaşıma her zamankinden daha fazla ihtiyaç vardır.