Tatar İmparatorluğu : Kazan Tatarları ve Çarlık Rusyası'nın oluşumu / Danielle Ross ; Türkçesi Kadri Mustafa Orağlı.

İkinci edisyondan çeviri.

Original title: Tatar empire : Kazan's Muslims and the making of Imperial Russia

Includes bibliographical references (pages 357-378) and index

İÇİNDEKİLER Türkçe Baskıya Ön Söz 11 Teşekkür 19 Kısaltmalar 21 GİRİŞ Tatarların inşa Ettiği imparatorluk 25 Kazan Tatarlarını ve Kazan Ulemasını Tanımlama 27 imparatorluk Yapısı içinde Kazan Tatarları 32 Kazan Tatarları ve Modernde 36 Kazan Tatarları ve Laikleşme Süreci 43 Kitabın Organizasyonu 46 I YERLEŞİMCİ ULEMANIN ÇAGI Yeni Sıkıntılar Dönemi 11649-1682) 54 Rusya’yı Dârülislam Olarak Tahayyül Etmek: Yunus bin ivanay ve Oğulları 11600’lerin ortaları-1720’ler) 57 Nizamı Tesis Etmede ittifak: 1735-40 Başkurt isyanı 62 Kazanımları Sağlamlaştırma ve Kazan Tatarlarına Ait Güney Urallar Yaratma (1740-55) 71 Yanlış Müslümanları Savunmak: Batırşah Aliyev Örneği (1755) 74 Mahvedilen Elitin Son Nefesi: Pugaçev isyam’nda Başkurt ve Mişer Uleması (1773-74) 78 Kazak Krizi ve Ruhani Meclisin Kuruluşu (1781-88) 81 II İLMİ PRESTİJİ ARTIRMA SANATI Asya Matbaası Skandali (1801-1802) 97 Şeyh Habibullah Vak’ası 100 Orenburg’daki Asya Camii Skandali 106 Sonuç 114 III KOLONYAL TİCARET VE DİNİ UYANIŞ Okuyan Bir Toplum 128 Eğitim Patlaması 132 Okuryazarlık ve islami Uyanış 135 19. Yüzyılın ilk Yarısında Kazan Tatar Uleması 138 Rus Devletiyle Yolların Ayrılması 146 IV BİR EŞRAF ZÜMRESİ OLARAK ŞEYHLER Ütemişevler 155 Apanayevler 158 isterlibaş Köyü’nün Tukayevleri 160 Tünler Köyü’nün Şeyhleri 162 Abdullah el-ÇirtuşP 165 Kırsal Kesimde Elit Bir Yapılanma Kurmak 166 Meçkereliler ile Medreseleri 167 Sonuç 173 V BİLGİ. TARİH YAZICILIĞI VE MÜSTEMLEKELEŞME Meçkere llmP İlişkiler Ağının Evladı 180 Yeni Talebe: Mercanı"ve Feyizhanov 182 1870’lerve 1880’lerdeki Eğitim Tartışmaları 192 Bulgar Olmanın Önemi 199 Sonuç 208 VI MÜSLÜMAN KÜLTÜR REFORMU VE KAZAN TATARLARININ KÜLTÜR EMPERYALİZMİ Giriş 213 Ceditçiliği Yeniden Düşünmek 2U Çistopol Medresesi: Geçiş Döneminde Meçkereliler 216 Gaspıralı ve Gazetesi 221 Ticaret, Eğitim Reformu ve Yeni Kültür Emperyalizmi 227 Gölboyu Medresesi ve Diğer Müslümanların Geri Kalmışlığı Üzerinden Hegemonya Kurma 235 Sonuç 268 VII FUNDAMENTALİZM, MİLLİYETÇİLİK VE SOSYAL ÇATIŞMA Giriş 253 İdil-Ural Bölgesinde SelefOTeoloji, Ilımlı Reform ve Milliyetçilik 256 Düşmanlar inşa Etmek: 1880’ler Sonu ve 1890’ların Reformcuları 260 Yeni Bir İslam Oluşturmak 267 Literalist Teoloji ve Akılcılığın Sınırları 276 Reform’a Verilen Cevaplar 280 Yeni Medreseler ile Mezunları 283 Gençlik ve Tatar Milliyetçiliği 292 Sonuç 300 VHl TATAR HEGEMONYASINA KARŞI SAVAŞ Bir ilmPİhtilaf 307 Pan-islamist Panik, 1908-1910 308 Pan-islamizm: Teoriden Realiteye 315 Bubı’Medresesi Yargılanıyor 317 Sonuç 328 IX RUSLARIN OLMADIĞI BlR İMPARATORLUK Giriş 331 imparatorluktan Sonraki Hayat: Şubat-Mayıs 1917 332 Güney Uralları Kaybetmek: Temmuz Kongreleri 338 Oyunun Sonu 363 SONUÇ Rusya’daki İslam 369 imparatorluğun Mukabelesi 350 Millet ve imparatorluk 352 İslam ve Modernde 352 BİBLİYOGRAFYA 355 DİZİN 381

1700'lerde Kazan Tatar âlimlerine ait ilmî yapılanma ağları Rusya'nın Güney Urallar, Batı Sibirya ve Kazak steplerine doğru ilerleyişinin ön cephesinde yer alıyordu. Tatarlar, o bölgeler dâhilinde, Rus memurlarıyla birlikte çalışmış, yerleşim merkezleri kurmuş; 19. yüzyıl ila 20. yüzyıl başlarındaki kimliklerinin oluşmasına katkıda bulunacak şekilde kendi dinî ve entelektüel kültürlerini yaymışlardır. Kazan Tatarları, Rusya'nın Müslümanlara ait topraklara askerî ve ticari yönlerden nüfuz etmesinden ekonomik faydalar sağlamış ve kendilerini de, Rusya'nın geri kalan Müslüman halk kitlelerine İslami moderniteyi getirebilecek türden önderler biçiminde sunmaya koyulmuşlardır. Danielle Ross, Rusya İmparatorluğu'nun inşasına Kazan Tatarlarının katkılarını araştırmak suretiyle, Rusya'nın emperyal projesi ile Rusya Müslümanlarının tarihi arasında bir köprü oluşturmaktadır. Ross, Rusların emperyal siyaseti, gayriresmî oyuncular ve Kazan Müslüman toplumundaki entelektüel gelişmeler arasında sürmekte olan karşılıklı etkileşimleri ortaya çıkarmak için Müslümanların ilmî ve ticari bağlantıları üzerine odaklanmakta ve Orta Asya, Kazak stepleri ve Batı Çin arasında gelişen münasebetleri de ele almaktadır. Tatar İmparatorluğu, kültürel reform hareketi ile Rusya'nın doğuya doğru ilerleyişinde Kazan Tatarlarının katkıları arasındaki bağlantıları net bir şekilde ortaya koyarak, Rusların imparatorluk inşasının çok daha Müslüman odaklı bir anlatısını sunmaktadır.