Ağız atlası kılavuz kitabı : (Türkiye Türkçesi ağız atlasına hazırlık) / yazarlar Leyla Karahan, Erdoğan Boz, Semra Günay Aktaş, Nihal Çalışkan, Önder Yayla ; editör Leyla Karahan

Includes bibliographical references.

İÇİNDEKİLER Yazarlar Hakkında 5 ÖN SÖZ 11 I. BÖLÜM AĞIZ ATLASLARI Nihal Çalışkan A. TEMEL KAVRAMLAR 13 1. Dil ve Varyasyon 13 2. Dil ve Ağız 17 Karşılıklı Anlaşılabilirlik 17 Ağız Sürekliliği 18 Özerklik ve Bağımlılık 19 B. İLK ATLAS ÇALIŞMALARI 20 1. Alman Ağız Atlası (Deutscher Sprachatlas) 20 2. Gilliéron ve Fransız Ağız Atlası (Atlas linguistique de la France-ALF). 22 3. İtalyan Ağız Atlası (Sprach und Sachatlas Italiens und der Südschweiz-AIS) 23 4. Amerikan Ağız Atlasları 23 5. İngiliz Ağızları Araştırması (Survey of English Dialects) 26 C. AĞIZLARA AİT COĞRAFİ DAĞILIMIN GÖRSELLEŞTİRİLMESİ: İsogloslardan Diyalektometrik Gösterimlere 28 1. İsoglos Yöntemi 28 2. Diyalektometrik Yöntemler 35 Ç. AĞIZ ATLASI SORU FORMUNUN HAZIRLANMASI 44 1. Soru Formunu Geliştirme 45 2. Sorulan Yazma 51 3. Soru Formunu Yapılandırma 65 4. Soru Formunu Test Etme ve Pilotlama 69 5. Soru Formunu Uygulama 69 6. Formunu İşleme ve Değerlendirme 74 7. Veriyi Çözümleme 75 KISALTMALAR 76 KAYNAKLAR 77 II. BÖLÜM AĞIZ ARAŞTIRMALARINDA DERLEME VE GÖRÜŞME YÖNTEMLERİ İÇİN SAHA BİLGİSİ Erdoğan BOZ 1. Araştırmacı (derlemeci, anketör) 83 2. Araştırma Yöresi İçin Ön Hazırlık 85 3. Aracı Kişi 90 4. Kaynak Kişi 91 5. Zaman 95 6. Maliyet 96 7. Derleme veya Görüşme Anı 96 8. Günlük Seyir Çizelgesi Doldurma 98 9. Veri Toplama 99 KAYNAKLAR 101 FORMLAR 103 III. BÖLÜM TÜRKİYE TÜRKÇESİ AĞIZ ATLASINDA KULLANILABİLECEK ÖLÇÜTLER Leylâ Karahan A. Ses Bilgisi Ölçütleri 108 B. Biçim Bilgisi Ölçütleri 132 C. Söz Dizimi Ölçütleri 142 Ç. Söz Varlığı Ölçütleri 142 KAYNAKLAR 163 IV. BÖLÜM AĞIZ ATLASLARINDA HARİTA ÇİZİMİ Semra GÜNAY AKTAŞ - Önder YAYLA 1. Coğrafi Bilgi Sistemleri 148 2. Temel Kavramlar 149 3. Haritanın Temel Bileşenleri 151 4. Ağız Haritalarında Kullanılacak Katmanların Belirlenmesi 152 5. Veri Tabanının Hazırlanması 155 6. Dağılım Haritalarının Hazırlanması 156 7. Isoglos (İzoglos) Haritaların Hazırlanması 157 8. Ağız Bölgesi Haritalarının Hazırlanması 151 KAYNAKLAR 161 Atlas Örnekleri 163

Türkiye Türkçesi ağızlarının ses, biçim, söz dizimi özelliklerini ve söz varlığı tercihlerini, sayılarını ve coğrafi dağılımlarını gösteren bir atlas hazırlamak, Türklük Biliminin önemli ve öncelikli görevlerinden biridir. 19. yüzyıldan itibaren dünyada birçok dil, lehçe ve ağızın atlası yapıldığı hâlde Türkiye Türkçesi ağız atlası hâlâ hazırlanamamıştır. Hâlbuki araştırma kurumlarının sahip oldukları imkânlar ve ağız araştırmacılarının bugünkü birikimleri, iyi bir ağız atlası hazırlamak için yeterlidir.Bu kitap, bir kılavuz kitap niteliği taşımaktadır. Gelecekte yapılacağı ümit edilen Türkiye Türkçesi ağız atlası için araştırmacılara yardımcı olmak üzere hazırlanmıştır. Kitapta, ağızlar ve ağız atlasları konusunda tecrübeleri ve birikimleri olan uzmanların yazıları yer almaktadır.