Türkiye Çerkesleri : Osmanlı'dan Türkiye'ye savaş, şiddet, milliyetçilik / Caner Yelbaşı.

Original title: The Circassians of Turkey : war, violence and nationalism from the Ottomans to Turkey.

Includes bibliographical references (pages273-282) and index.

Birinci Bölüm. Giriş, pages15 -- Hedef ve ana soru, pages18 -- Paramilitarizm ve Çerkesler, pages29 -- Kitabın bölümleri, pages38 -- İkinci Bölüm. "İsyan" Ya da "İç Savaş": 1919-1920 Türk-Yunan Savaşı Esnasında Çerkes Paramiliter Faaliyerleri, p.43 -- Kurtuluş Savaşı: Tarihyazımı ve kaynaklarla ilgili problemler, p.47 -- Yunan işgaline karşı direnişin organize edilmesi, p.52 -- Güney Marmara'da Kuva-yı Milliye karşıtı hareketin yükselişi, p.57 -- Üçüncü Bölüm. İmparatorluk İç Savaş: Adapazarı-Düzce ve Yozgat Olayları, p.73 -- Adapazarı-Düzce olayları, p.76 -- Çerkes Ethem Adapazarı-Düzce bölgesinde, p.89 -- Yozgat-Çapanoğlu olayı, p.99 -- Dördüncü Bölüm. Batı Cephesi'nde Düzenli Ordunun, Çetelerin ve Düzensiz Birliklerin Yerini Alması: Çerkes Ethem, Mustafa Kemal ve İsmet (İnönü) Mücadelesi, p.107 -- Çerkes Ethem, Enver-Mustafa Kemal mücadelesi ve Bolşevikler, p.110 -- Enver Paşa ve Mustafa Kemal arasında bir ayrılık: Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti, p.118 -- Yeşil Ordu Cemiyeti, p.123 -- Kuva-yı Seyyare ile Ankara Hükümeti arasındaki mücadele, p.128 -- Sonun başlangıcı: Simav ve Gediz çarpışmaları, p.131 -- Bilecik görüşmeleri, p.139 -- Beşinci Bölüm. Çerkes Kongresi, Çeteler ve Gönen-Manyas Sürgünleri, p.153 -- "Çerkes Kongresi", p.154 -- (Çule) İbrahim Hakkı Bey'in İzmit Mutasarrıflığı, Nisan 1920 -- Haziran 1921, p.154 -- Kongre, p.163 -- Bildiri, p.166 -- Batı Anadolu'da Çerkes muhalefeti, p.174 -- Gönen-Manyas sürgünleri, p.183 -- Altıncı Bölüm. Yüzellikler, Çerkesler ve "Yeni" Türkiye Devleti (1924-1938), p.189 -- "Hainler" listesinin hazırlanışı, pages193 -- İsimler, pages202 -- Yüzelliliklerin anti-Kemalist faaliyetleri, pages210 -- Rovanşı almak: Yüzellilikler tarafından organize edilen suikast girişimleri ve ayaklanmalar, pages214 -- Tek parti dönemi: Reform mu, baskı mı?, pages234 -- Türkiye'de ve yurtdışındaki anti-Kemalist Çerkesler, pages239 -- Çerkes kimliği ve dili üzerine yapılan kısıtlamalar ve Keriman Halis olayı, pages242 -- Yüzelliliklerin affı ve genel af, pages249 -- Yedinci Bölüm. Sonuç, pages255.

“Erken Cumhuriyet dönemi idarecileri için Çerkeslik hatırlanmak istenmeyen Osmanlı geçmişini, İstanbul ve Ankara arasındaki iç savaşı ya da ‘hain’ Çerkes Ethem’i anımsatan bir olguydu. Diğer taraftan, nüfusunun büyük bir kısmı köylerde ve kırsal bölgelerde bulunduğu için Çerkeslerin tamamen asimile edilmesi ya da Türk kimliğinin benimsetilmesi gerçekleşmedi.” Caner Yelbaşı, Birinci Dünya Savaşı sonrasından Cumhuriyet dönemine uzanan ulusdevlet inşa sürecinde Çerkeslerin serencâmını anlatıyor. Büyük ayrışma ve kırılmalara sahne olan 1919-1920 kesitinin, bu süreçte özel bir yeri var. Padişahı ve İstanbul Hükümeti’ni destekleyen Çerkesler - ve Kuva-yı Milliye ile Ankara Hükümetine destek veren Çerkesler... Çerkes paramiliter güçleri ile Ankara hükümeti arasında işbirliği - ve rekabet… Güçlü ve saygın müttefikten hasma dönüşen Çerkes Ethem “meselesi”… Çerkes Ethem’in tasfiyesinden sonra İzmir’de Yunan işgali altındaki bölgede toplanan dar katılımlı “Çerkes Kongresi” – ve büyük Çerkes çoğunluğunun bu “ayrılıkçı” girişime kayıtsızlığı…Kitap, Cumhuriyetin kuruluşundan sonra da Çerkesler’le ilgili tehdit algısının uzun süre devam ettiğini anlatıyor. Bu algının oluşmasında, gerek Çerkes Ethem tecrübesinin hafızadaki izleri ve Mustafa Kemal’e karşı İttihat ve Terakki muhalefetinde bazı önde gelen Çerkeslerin yer alması; gerek Çerkeslerin itibarlı bir mevki tuttukları eski rejimin kalıntıları gibi görülmeleri, rol oynamış. Ancak zamanla, rejimin Çerkeslerle ilgili tehdit algısının ortadan kalktığı görülüyor. Dahası, özellikle devletin güvenlik aygıtında geniş bir istihdam alanı buluyorlar. Dil ve kimlik haklarıyla ilgili “meseleler” ise ancak 1950’lerden sonra kendini yavaş yavaş duyurmaya başlayacak…Türkiye Çerkesleri’nin son yüz yıllık tarihi hakkında temel başvuru kaynağı niteliğinde bir eser.