Bor madenlerine yakın bölgelerdeki bazı elementlerin franksiyonlanması ve biyoerişebilirlik seviyelerinin belirlenmesi/ Mesut Alan; tez danışmanı Prof.Dr.Derya Kara Fisher.

Tez (Dok)--Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Kimya Anabilim Dalı.

Kaynakça var.

Bu çalışmanın amacı Türkiye’deki bor madenlerine yakın bölgelerdeki topraklar ve bu topraklarda yetişen farklı sebzelerdeki As, B, Ba, Cd, Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Ni, Pb ve Zn elementlerinin çevre ve insan sağlığı üzerindeki etkilerini detaylı olarak belirlemektir. Bu çalışmanın ilk kısmında bor madenlerine yakın yerleşim yerleri olan Bigadiç’e bağlı İskele, Beğendikler, Yolbaşı ve Susurluk’a bağlı Yıldız köylerinden toprak ve bu topraklarda yetişen sebze örnekleri alındı. Ayrıca bor madenlerine uzak bölge olan Havran’dan da toprak örnekleri alındı. Elementlerin toplam miktarlarının belirlenmesi için toprak ve sebze örneklerine mikrodalga bozundurma yöntemi uygulandı. Çalışmanın ikinci kısmında toprak örneklerinin farklı fraksiyonlarında bulunan elementlerin miktarlarının belirlenmesi amacı ile BCR ardışık ekstraksiyon yöntemi uygulandı. Ayrıca toprakta daha fazla sayıda fraksiyonlar için bilgi sağlayan yeni alternatif ardışık ekstraksiyon yöntemi geliştirildi. Son olarak çalışmamızda sebze örnekleri ve yetiştikleri toprakların bilinçli ya da bilinçsiz olarak yenmesi durumunda vücuda mide ve bağırsaklar yoluyla geçebilecek elementlerin miktarları model mide ve bağırsak sistemi oluşturularak in vitro gastrointestinal ekstraksiyon yöntemi ile belirlendi. Elde edilen ekstraktlardaki elementlerin derişimleri ICP-AES ya da ICP-MS teknikleri ile belirlendi. Deneysel sonuçlar istatistiksel olarak değerlendirildi. Yaş yakma, BCR ardışık ekstraksiyon ve Alternatif ardışık ekstraksiyon yöntemleri ile bulunan topraklardaki toplam element derişimleri arasında anlamlı bir farkın olmadığı tek yönlü ANOVA testi ile gösterildi. Havran’dan alınan bir toprak örneği hariç diğer bütün topraklarda As değerleri kirlilik sınır değerlerinin üstünde bulundu. Toprak örneklerinde yapılan çalışmalarda B ve As elementleri arasında bir ilişkinin olduğu istatistiksel olarak Temel Bileşen Analizi ile gösterildi. Sebze örneklerine yaş yakma ve in vitro gastrointestinal ekstraksiyon yöntemi uygulanarak elde edilen element derişimleri tehlike yaratan üst sınır değerlerinin altında bulundu. Bor madenlerine yakın topraklarda yetişen sebzelerin yenmesi durumunda insan sağlığı için bir zararın olmadığı sonucuna varıldı.