Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme III : ölçek uyarlama ve “norm” geliştirme / Dr. Adnan Erkuş, Dr. Hüseyin Selvi.

Includes bibliographical references.

İÇİNDEKİLER Ön Söz v Sunuş vi 1. BÖLÜM PSİKOLOJİK ÖLÇME ARAÇLARININ UYARLANMASI 1. KISIM UYARLAMANIN KAVRAMSAL VE İŞLEMSEL TEMELLERİ Psikolojik Değişkenleri Ölçen Ölçme Araçlarının Uyarlanmasına Neden Başvurulur? 4 Psikolojik –Yapısal Farklılıklardan Kaynaklanan Gerekçeler 5 Pratik Gerekçeler 6 Uyarlama İşlemlerini Farklılaştıran Durumlar 7 Ana Dil 7 Kültür 8 Grup 8 Zaman 8 Ölçülecek Değişkenlerin Yapısından Kaynaklanan Uyarlama Farklılıkları 11 Uyarlama İşlemi Sonucunda Ortaya Çıkabilecek Olası Durumlar ve Anlamları 12 Uyarlama Çalışmalarının Aşamaları 14 Uyarlama Ölçeğinin Güvenirlik ve Geçerliği 25 Normların Hedef Dil/Kültür/Grup İçin Yeniden Saptanması 26 Uyarlama Çalışmalarında Etik İlkeler 27 Son Sözler 29 Kaynaklar 30 2. KISIM UYARLAMA SÜRECİNDE KULLANILAN BAZI İSTATİSTİKSEL İŞLEMLER Yapısal Eşitlemeye, Yapıyı Doğrulamaya ve ‘Değişmezliğe’ Giden Tarihsel Gelişimlerin Kısa Özeti 36 DFA’ya Kısa Bakış 39 Madde Yanlılığı Belirleme Yöntemleri 49 Klasik Test Kuramına Dayalı Teknikler 49 Kontinjensi Tablosu Teknikleri 52 Madde Etkisini Test Etmek İçin Kullanılan Kontinjensi Tablosu Teknikleri 55 SIBTEST 57 Madde Tepki Kuramına Dayalı Teknikler 58 Kaynaklar 62 viii Psikolojide Ölçme ve Ölçek Geliştirme III 2. BÖLÜM PSİKOLOJİK ÖLÇME ARAÇLARININ "NORM"LARININ GELİŞTİRİLMESİ 1. KISIM TEMEL KAVRAMLAR VE "NORM" TÜRLERİ Terimlerin İrdelenmesi 70 Değerleme (assessment) 70 Değerleme Konusundaki Yanlış Kavramsallaştırmalar 73 Değerlendirme (evaluation) 74 Norm ve Normalleştirme 78 Standart ve Standardizasyon 79 Sonuç 81 Kaynaklar 82 2. KISIM GRUP DEĞERLERİNE VE SIRALAMAYA DAYALI "NORM" GELİŞTİRME Grup Değerlerine Dayalı “Normları” (Değerleme Ölçütlerini) Geliştirme 85 Standart Puanlar 89 Standart Puanların Kullanılma Amaçları 91 Ölçeğin Yapısına Bağlı Olarak “Norm” Geliştirme 93 “Norm” Geliştirme Aşamaları 93 Sıralamaya Dayalı Değerleme Ölçütlerinin (“Normların”) Belirlenmesi 108 Ek Bilgiler ve Örnekler 111 Denencelerinde Grup Karşılaştırmaları Yapmayı Amaçlayan Araştırmacıların Altgrupları Oluşturmaları İçin Pratik Bir Öneri 118 Kaynaklar 119 3. KISIM MAKSİMUM PUANA VE KESME PUANINA DAYALI "NORM" (ÖLÇÜT) GELİŞTİRME Maksimum Puana Dayalı Değerleme 121 Kesme Puanına Dayalı Değerleme Ölçütleri Oluşturma 124 Ölçme Aracı Merkezli Yaklaşımlar 126 Nedelsky Yöntemi 126 Angoff Yöntemi 129 Ebel Yöntemi 133 İçindekiler ix Jeager Yöntemi 136 İş/Ürün Gövdesi Yöntemi (Body of Work Method) 136 Beuk Yöntemi 138 Birey Merkezli Yaklaşımlar 138 Karşıt/Zıt Gruplar Yöntemi 138 Sınır Grup Yöntemi 139 Cevap Kâğıdı Seçme Yöntemi 140 ROC Eğrisi Yöntemi 140 Madde Tepki Kuramı Modellerinin Kesme Puanına Dayalı ‘Norm’ Geliştirmede Kullanılması 141 Madde-Haritalandırma (Bookmark) Yöntemi 142 Madde-Gösterge Eşleştirme Yöntemi (Item-Descriptor Matching-İd) 143 Kesme Puanını Belirlemede Ortaya Çıkabilecek Olası Hatalar 145 Kaynaklar 146 TABLOLAR LİSTESİ 1. Bölüm Tablo 1. Öner, N. (2008). “Türkiye’de Kullanılan Psikolojik Testlerden Örnekler” Kitabında Yer Alan Ölçek ve Testlerin “Sadece Çeviri” ve “Uyarlama” Açısından Sıklıkları 7 Tablo 2. Uyarlama Sonucunda Ortaya Çıkabilecek Olası Durumlar 12 2. Bölüm Tablo 1. Model-Veri ve Model-Model Uyum İndeksleri ile Alt-Üst Sınırları 44 Tablo 2. Lojistik Regresyon Tekniğinde Değişen Madde Fonksiyonu Düzeyi İçin R2 Ölçütleri 51 Tablo 3. Örnek Kontinjensi Tablosu 52 4. Bölüm Tablo 1. Yaş Aralıklarına Göre Hipotetik Betimsel İstatistikler 101 Tablo 2. TODİL Testinin Alt Yaş Grupları Arasındaki Farkların İncelenmesi 103 Tablo 3. Bir Ölçekten Elde Edilmiş Ham Puanlara Karşılık Gelen Yığmalı Yüzdeler 105 Tablo 4. Kuder İlgi Envanteri Yüzdelik “Norm” Tablosu 112 Tablo 5. TODİL Alttestlerinin 4,00-4,50 Yaş Aralığı (1) Ham Puanlara Karşılık Gelen Yüzdelik Sıralar ve Standart Puanlar 114 Tablo 6. TODİL Testi Ölçeklenmiş Toplam Puanları (Composites) Yüzdelik Sıralara ve İndekslere Dönüştürme 115 x Psikolojide Ölçme ve Ölçek Geliştirme III 5. Bölüm Tablo 1. Nedelsky Yöntemiyle Örnek Hesaplama 128 Tablo 2. Angoff Yöntemiyle Kesme Puanının Saptanması 131 Tablo 2A. Angoff Yöntemiyle Kesme Puanının Hesaplanması 131 Tablo 3. Uzman 1’den Elde Edilen Verinin Ebel Yöntemiyle Kesme Puanının Hesaplanması 134 Tablo 4. Performans Göstergeleriyle Eşleştirilen Maddeler 143 ŞEKİLLER LİSTESİ 2. Bölüm Şekil 1. Path Analizi Diyagramı YEM’in Grafik Gösterimi 40 Şekil 2. Gerçek Veriler Üzerinde Bir DFA Örneği 45 Şekil 3. Madde Karakteristik Eğrileri Arası Alan 59 4. Bölüm Şekil 1. Normal Dağılımda Çeşitli Standart Puanlar ve Birimler Arası Alanların Yüzdeleri 87 Şekil 2. Değişik Basıklık ve Çarpıklık Değerlerine Sahip Dağılımların Normal Dağılımla Karşılaştırılması 88 Şekil 3. Ham Verilerin Frekans Dağılımı 104 Şekil 4. A Düzeltilmemiş, B Düzeltilmiş Yığmalı Yüzdelik 106 Şekil 5. Ham Puanlar ile Yordanan Değerlerin Grafiği 106 Şekil 6. TEDİL Testinin Bir Alttestine İlişkin Dağılım ve Yaş Gruplarına İlişkin Grafik 107 5. Bölüm Şekil 1. Yeterli ve Yetersiz Gruba İlişkin Dağılım Grafikleri 139

Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme alanında özgün bir başvuru kaynağı oluşturmak amacıyla hazırlanan kitap dizisinin ilkinde “temel kavramlar ve işlemler”, ikincisinde “ölçme araçlarının psikometrik nitelikleri ve ölçme kuramları” ele alınmıştı. Kitap dizisinin bu üçüncü cildinde ise “ölçek uyarlama ve ‘norm’ geliştirme” konuları işlenmiştir. Doğru ya da yanlış çok sayıda ölçek uyarlama çalışmasının yapıldığı ülkemizde, bu kitapla, davranış bilimlerinin her alanında çalışan akademisyen ve uygulayıcılar ile öğrenciler için büyük bir gereksinimin karşılanacağını ummaktayız.“Norm” geliştirme konusunda ise ülkemizde ne yazık ki çok az şey bilinmektedir. Her iki konu da uluslararası camiada ele alınanlardan farklı bir bakış açısıyla irdelenmiştir. Bu konulardaki boşluğu dolduracağı umulan kitabın içinde yer alan bazı ana ve alt başlıklar şu şekildedir: • Psikolojik Ölçme Araçlarının Uyarlanması • Uyarlamanın Kavramsal ve İşlemsel Temelleri • Uyarlama Sürecinde Kullanılan Bazı İstatistiksel İşlemler • Psikolojik Ölçme Araçlarının “Norm”larının Geliştirilmesi • Temel Kavramlar ve “Norm” Türleri • Grup Değerlerine ve Sıralamaya Dayalı “Norm” Geliştirme • Maksimum Puana ve Kesme Puanına Dayalı “Norm” (Ölçüt) Geliştirme